GUACHOCHI, MEXICO — Isang babaeng rarámuri mula sa kabundukan ng Mexico ang naging inspirasyon sa buong mundo matapos magwagi sa isang prestihiyosong ultramarathon sa kabila ng kawalan ng karanasan, kagamitan, at suporta. Si Candelaria Rivas Ramos, 30 taong gulang, ay nagtagumpay sa XXVIII Ultra Maratón de los Cañones 2025, tinapos ang 63-kilometrong karera sa loob ng 7 oras at 34 minuto, at tinanghal na kampeon sa kategoryang pambabae.

Hindi pa kailanman sumali si Rivas sa anumang opisyal na karera. Mula sa kanyang komunidad sa Machogueachi, sa munisipyo ng Guadalupe y Calvo, nilakad niya ang mahigit 14 na oras upang makarating sa lugar ng karera sa Guachochi. “Realmente estoy muy contenta. Este triunfo se lo dedica a mi familia,” ani Rivas matapos ang karera.

Ayon sa ulat ng PanchoVillaMX, si Rivas ay tumakbo nang walang coach, walang teknolohiyang gamit, at walang running shoes—tanging ang lakas ng loob at determinasyong hinubog ng kanyang pamumuhay sa Sierra Tarahumara. “Este triunfo es para mi familia,” muling pahayag niya, habang nakangiti sa kabila ng pagod at alikabok sa kanyang mukha.

Ang kanyang tagumpay ay hindi lamang pisikal na panalo kundi isang kultural na tagumpay para sa mga rarámuri, na kilala bilang “los pies ligeros” o “mga magagaan ang paa,” dahil sa kanilang kakayahang tumakbo ng malalayong distansya. “Su fortaleza, moldeada por la vida en la Sierra Tarahumara, la impulsó más allá de cualquier pronóstico,” ayon sa ulat ng PanchoVillaMX.

Sa parehong karera, pumangalawa si Sabina Martínez León mula Rejogochi (8:15 oras), at pangatlo si Mayra González Bautista mula Choguita (8:29 oras). Tumanggap si Rivas ng 7,000 pesos bilang gantimpala, ngunit higit sa lahat, nakamit niya ang pagkilala at paghanga ng mga manonood at kapwa kalahok.

Bilang bahagi ng Festival Internacional de Turismo de Aventura (FITA) Chihuahua 2025, ang karera ay sinimulan sa pamamagitan ng tradisyonal na bendisyon ng mga rarámuri, na nagpapakita ng espiritwal na kahalagahan ng karera para sa mga katutubong komunidad.

Sa kanyang tagumpay, pinatunayan ni Candelaria Rivas Ramos na hindi hadlang ang kawalan ng kagamitan o karanasan sa pag-abot ng tagumpay. Sa kanyang mga paa, isinulat niya ang isang kwento ng resiliencia, dignidad, at lakas ng loob—isang kwento na mananatiling buhay sa puso ng marami.

Larawan mula sa Life Facts