Maynila, Pilipinas — Kinumpirma kamakailan ni Senate President Francis “Chiz” Escudero na maaaring manatili si Senator Ronald “Bato” dela Rosa sa loob ng Senado kung maglabas ng warrant of arrest laban sa kanya ang International Criminal Court (ICC). Binigyang-diin ni Escudero na hindi niya papayagan ang pag-aresto ng isang senador sa loob ng institusyon, batay sa tradisyon at patakaran ng Senado.

Pero may mga tanong tungkol sa legalidad nito, lalo na sa parliamentary immunity, hurisdiksyon ng ICC, at kung puwedeng ipatupad sa Pilipinas ang isang international arrest warrant.

Pribilehiyo ng mga Mambabatas Laban sa Pag-aresto

Ayon sa Section 11, Article VI ng 1987 Konstitusyon ng Pilipinas, hindi maaaring arestuhin ang mga miyembro ng Kongreso para sa mga kasong may parusang hindi lalagpas sa anim na taong pagkakakulong habang nasa session ang Kongreso. Layunin nitong bigyang-proteksyon ang mga halal na opisyal upang magampanan nila ang kanilang tungkulin nang walang hadlang.

Ngunit, kung ang kaso ay may parusang higit sa anim na taon—tulad ng crimes against humanity na ibinibintang ng ICC—hindi sakop ng parliamentary immunity si Sen. Dela Rosa.

Hurisdiksyon at Pagpapatupad ng ICC

Umalis na ang Pilipinas sa Rome Statute (ang kasunduang bumuo sa ICC) noong 2019. Pero ayon sa ICC, may hurisdiksyon pa rin sila sa mga kasong nangyari noong miyembro pa ang bansa. Ibig sabihin, kung maglabas ng arrest warrant ang ICC laban kay Dela Rosa, magiging palaisipan kung obligadong sumunod dito ang gobyerno ng Pilipinas.

Walang sariling enforcement power ang ICC at umaasa ito sa mga bansang kasapi nito para sa pag-aresto. Noong una, sinabi ng administrasyon ng Pilipinas na hindi ito makikipagtulungan sa ICC. Pero kamakailan, nagkaroon ng pagbabago sa posisyon ng gobyerno. Noong Marso 2025, inaresto sa Maynila si dating Pangulong Rodrigo Duterte dahil sa isang ICC warrant para sa crimes against humanity na may kaugnayan sa kampanya kontra droga.

Ayon sa mga ulat, tumulong ang administrasyon ni Pangulong Marcos sa pag-aresto kay Duterte, na maaaring senyales ng pagbabago sa polisiya. Dahil dito, lumalakas ang tanong kung makikipagtulungan din ang gobyerno kung si Dela Rosa naman ang kakasuhan ng ICC. Kung aaksyon ang mga awtoridad, maaaring hindi sapat ang pananatili niya sa Senado upang maiwasan ang pag-aresto.

Senado Bilang Proteksyon: Legal at Konstitusyunal na Pagsusuri

Bagamat sinabi ni Escudero na hindi maaaring arestuhin si Dela Rosa sa loob ng Senado, wala itong malinaw na batayan sa Konstitusyon o batas. Ang parliamentary immunity ay hindi nangangahulugan ng panghabambuhay na proteksyon, lalo na kung mabigat ang kasong kinakaharap.

Bukod pa rito, walang kapangyarihan ang Senado na balewalain ang mga warrant of arrest na inilabas ng korte o mga international legal obligations. Kung pipilitin ng mga awtoridad na ipatupad ang warrant ng ICC, maaaring humantong ito sa isang constitutional crisis na mangangailangan ng desisyon ng Korte Suprema.

Mga Naunang Kaso at Posibleng Epekto

May mga naunang kaso kung saan tinangkang gamitin ang parliamentary privilege para maiwasan ang pag-aresto, pero kinilala ng mga korte ang kapangyarihan ng batas. Halimbawa, noong 2018, inaresto si Senator Antonio Trillanes IV kahit na una siyang nanatili sa Senado.

Kung tatangkain ni Dela Rosa na manatili sa Senado, maaaring magkaroon ng legal na problema tungkol sa limitasyon ng parliamentary privilege at kung paano ipapatupad ang warrant ng ICC sa Pilipinas. Maaari rin itong makasira sa relasyon ng bansa sa international community.

Bagamat maaaring manatili sa Senado si Sen. Dela Rosa upang maiwasan ang pag-aresto, mahina ang legal na basehan nito at maaaring hamunin sa korte. Wala sa Konstitusyon ang nagbibigay ng ganap na immunity para sa mabibigat na kaso, at ang usapin ng hurisdiksyon ng ICC sa Pilipinas ay patuloy na nagbabago.

Sa kabila ng naunang pagtanggi ng gobyerno sa hurisdiksyon ng ICC, ang pag-aresto kay dating Pangulong Duterte sa ilalim ng isang ICC warrant ay maaaring magpahiwatig ng posibleng kooperasyon sa hinaharap. Kaya’t maaaring hindi rin makaiwas si Dela Rosa kung maglabas ng warrant laban sa kanya. Sa huli, maaaring magpasya ang korte kung paano susundin ng Pilipinas ang mga obligasyon nito sa pandaigdigang batas at hustisya.

Larawan mula sa Senate of the Philippines