Bumalik na sa Pilipinas si Vice President Sara Duterte noong April 6, 2025, matapos ang halos isang buwang pananatili sa Netherlands para asikasuhin ang personal na usapin na may kinalaman sa kanyang ama, dating Pangulong Rodrigo Duterte. Ang kanyang pagbabalik ay nangyari kasabay ng muling pag-init ng isyu tungkol sa umano’y maling paggamit ng confidential funds mula sa Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd) — dalawang ahensyang pinamunuan niya.

Ayon kay Congressman Paolo Ortega V ng La Union, may lumabas na bagong listahan ng diumano’y tumanggap ng pondo mula sa confidential funds ng OVP at DepEd. Pero ang ilang pangalan sa listahan — tulad nina Honeylet Camille Sy, Feonna Biong, at Joel Linangan — ay wala sa records ng Philippine Statistics Authority (PSA), kaya lumalabas na posibleng hindi sila totoong tao. Dahil dito, lumalabas ang tanong kung may nalabag bang batas sa paggamit at pagli-liquidate ng pondo.

Unang-una sa mga batas na posibleng nasagasaan ay ang Republic Act No. 3019 o Anti-Graft and Corrupt Practices Act, na nagpaparusa sa mga opisyal ng gobyerno na nagbibigay ng pabor o benepisyo gamit ang pera ng bayan sa hindi tamang paraan. Kapag napatunayan na napunta ang pondo sa mga hindi totoong tao, ito ay malinaw na anyo ng korapsyon.

Kasunod nito ay ang Republic Act No. 6713 o ang Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees, na nagsasabing dapat maging tapat, responsable, at transparent ang mga opisyal ng gobyerno. Kung hindi nila sinigurado na tama ang liquidation reports o ginamit ang pondo sa di malinaw na paraan, maaaring sila ay managot.

Mahalaga rin ang papel ng General Appropriations Act (GAA), ang batas na nagbibigay ng guidelines sa taunang badyet ng gobyerno. Sa GAA, nakasaad kung saan lang maaaring gamitin ang confidential at intelligence funds. Dapat ay para ito sa surveillance, intelligence gathering, at iba pang security-related activities. Kapag ginamit ito sa ibang paraan, at lalo na kung hindi maayos ang dokumentasyon, ito ay pwedeng ituring na paglabag sa batas.

Ayon din sa COA Circular No. 2021-004, may malinaw na panuntunan kung paano dapat i-liquidate ang confidential funds. Hindi man kailangan ilahad ang lahat ng detalye (dahil sensitibo ito), dapat pa rin may sapat na dokumento at ebidensya. Kung ang mga pangalan sa report ay hindi mahanap sa PSA o wala sa anumang official database, maaaring hindi ito tanggapin ng COA at i-disallow ang gastos.

Kapag napatunayang peke ang pangalan sa mga opisyal na dokumento, ito ay maaaring pumasok sa ilalim ng Revised Penal Code — partikular sa Article 171 (Falsification) at Article 217 (Malversation of Public Funds). Ang falsification ay tumutukoy sa paggawa ng pekeng dokumento, habang ang malversation ay ang maling paggamit o pagkawala ng pera ng gobyerno.

Kaugnay rin nito ang Republic Act No. 11032 o ang Ease of Doing Business and Efficient Government Service Delivery Act, na nagpapalakas sa transparency at accountability ng mga ahensya ng gobyerno. Kahit hindi ito direktang tungkol sa confidential funds, inuutos ng batas na dapat malinaw at mabilis ang serbisyo ng gobyerno, lalo na sa paghawak ng pondo.

Panghuli, ayon sa 1987 Constitution – Article XI, ang public office ay isang public trust. Ang mga opisyal ay may pananagutan sa taumbayan at dapat gamitin ang pera ng gobyerno sa tama, malinaw, at kapaki-pakinabang na paraan.

Sa ngayon, patuloy ang imbestigasyon ukol sa isyung ito. Ang mga batas na nabanggit ay magiging batayan para malaman kung may opisyal na lumabag at kung may kailangang managot sa maling paggamit ng confidential funds.

Larawan mula sa Facebook Page ni VP Sara Duterte