Ang Kodigo ng Pamilya ng Pilipinas, na namamahala sa mga karapatan at responsibilidad ng mga miyembro ng pamilya, ay nagtatakda ng mga karapatan sa mana ng mga hindi lehitimong anak. Narito ang mga pangunahing legal na probisyon tungkol sa mga karapatan sa pamana ng mga anak na labas sa kasal:

1. Pagmamana mula sa Ina Pagmamana mula sa Ina
Ang mga anak na labas sa kasal ay may karapatang magmana mula sa kanilang ina nang walang anumang kondisyon. Ang batas ay hindi namimili sa pagitan ng mga lehitimong at hindi lehitimong anak pagdating sa pagmamana mula sa ina. Ibig sabihin nito na ang isang labas na bata ay may karapatang magmana mula sa ari-arian ng ina, katulad ng mga lehitimong anak.

2. Pagmamana mula sa Ama Pagmamana mula sa Ama
Ang pagmamana mula sa ama ay mas kumplikado. Sa ilalim ng Family Code, ang isang illegitimate na anak ay maaaring magmana mula sa ama, ngunit tanging kung ang pagkilala sa pagiging ama ay kinikilala ng ama o legal na itinatag sa pamamagitan ng proseso ng hukuman. Ang pagkilala sa pagiging ama ay isang mahalagang hakbang upang bigyan ang bata ng karapatan sa mana mula sa ama.
Boluntaryong Pagkilala sa Pagiging Ama: Maaaring boluntaryong kilalanin ng ama ang bata sa pamamagitan ng paglagda sa sertipiko ng kapanganakan o sa pamamagitan ng isang pampublikong dokumento. Ang boluntaryong pagkilala na ito ay nagsisiguro na ang bata ay may karapatang magmana mula sa ama.
Pahayag ng Paternity sa Hukuman: Kung tumatanggi ang ama na kilalanin ang bata, maaaring magsampa ng petisyon sa hukuman ang ina o ang bata upang maitatag ang paternity. Kapag ang pagkilala sa pagiging ama ay opisyal nang kinilala sa pamamagitan ng isang utos ng hukuman, ang labas na anak ay nagiging karapat-dapat na magmana mula sa ari-arian ng ama.

3. Bahagi ng mga Illegitimate na Anak sa Pamana Bahagi ng mga Illegitimate na Anak sa Pamana
Habang ang mga labas na anak ay maaaring magmana mula sa parehong mga magulang, ang bahagi na karapat-dapat nilang matanggap mula sa ari-arian ng ama ay naiiba sa bahagi ng mga lehitimong anak. Partikular, ang mga anak na labas sa kasal ay may karapatang magmana ng kalahati (1/2) ng bahagi na matatanggap ng isang lehitimong anak.
Halimbawa, kung mayroong dalawang lehitimong anak, at kinilala rin ng ama ang isang labas na anak, makakatanggap ang labas na anak ng kalahating bahagi ng ibinibigay sa isang lehitimong anak. Ang probisyong ito ay lumilikha ng pagkakaiba sa mga karapatan sa mana ng mga lehitimong at hindi lehitimong anak, bagaman tinitiyak pa rin nito na hindi tuluyang naaalis ang mga karapatan ng mga hindi lehitimong anak.

Ang mga karapatan sa mana ng mga anak na hindi kasal sa Pilipinas ay lubos na umunlad sa pamamagitan ng mga repormang legal na nagbibigay ng pantay na pagtrato pagdating sa mana. Gayunpaman, may mga hamon pa rin sa pagpapatunay ng pagiging ama, stigma ng lipunan, at mga hadlang sa pinansyal. Habang ginagarantiyahan ng batas na ang mga anak na hindi kasal ay may karapatang magmana mula sa parehong mga magulang (basta't maitatag ang pagkatao), kailangan pa rin ng mas malaking kamalayan ng publiko at suporta sa legal na aspeto upang matiyak na ang mga karapatang ito ay ganap na maisakatuparan.
Mahalaga na ang mga magulang, mga propesyonal sa batas, at ang lipunan ay patuloy na magtrabaho upang alisin ang stigma na nakapaligid sa mga illegitimate na anak at tiyakin na ang kanilang mga karapatan ay protektado, lalo na pagdating sa mana.

Mga Sanggunian:

1.      Family Code of the Philippines, Republic Act No. 386, as amended.

2.      Republic Act No. 9255 - An Act Allowing Illegitimate Children to Use the Surname of Their Father.

3.      Republic Act No. 10660 - Amending Provisions on Equal Inheritance Rights.

4.      Philippine Daily Inquirer - Inheritance Rights of Illegitimate Children.